Η Γενοκτονία του Ποντιακού Ελληνισμού.

 

Η Γενοκτονία του Ποντιακού Ελληνισμού και η Μικρασιατική καταστροφή υπήρξε αναμφισβήτητα η σημαντικότερη τομή στην Ιστορία της Νεότερης Ελλάδος και μια από τις μεγαλύτερες  πληγές του σύγχρονου Ελληνισμού. Θύματα της τραγωδίας αυτής υπήρξαν οι Έλληνες που διέμεναν στη περιοχή του Εύξεινου Πόντου και της Μικράς Ασίας. 

Η Ιστορία και η καταγωγή των Ποντίων 

Η παρουσία των Ελλήνων στην περιοχή του Πόντου χρονολογείται από την εποχή του Χαλκού,  όπου Έλληνες θαλασσοπόροι κατάφεραν να εξερευνήσουν την άγνωστη τότε περιοχή του Ευξείνου Πόντου. 

Από τον 8 αιώνα π.Χ σχηματίστηκαν οι πρώτοι μόνιμοι  οικισμοί με κυριότερη τη Σινώπη και αργότερα προοδευτικά ιδρύθηκαν άλλες εβδομήντα πέντε ακόμα ακμάζουσες αποικίες όπως η Τραπεζούντα, η Μεσημβρία, η Αγχίαλος, η Απολλωνία , η Αμισός κ.α.

Με την Άλωση της Πόλης το 1453 και της Τραπεζούντας το 1461 άρχισε και για τον ποντιακό ελληνισμό η περίοδος της οθωμανικής κυριαρχίας. 

Μετά το τέλος του Α' Παγκοσμίου Πολέμου το κλίμα άρχισε να αναστρέφεται στην παραπαίουσα Οθωμανική Αυτοκρατορία η οποία φάνηκε ταπεινωμένη και εξαναγκασμένη να παραδοθεί συνθηκολογώντας με τους Συμμάχους χάνοντας έτσι το 1/3 των εδαφών της .Οι πολιτικές εξελίξεις που ακολούθησαν υπήρξαν ραγδαίες. Καταλυτικό ρόλο έπαιξε η άνοδος του Κεμάλ και η επικράτηση των Νεότουρκων, γεγονός που ανάγκασε  πολλούς Έλληνες του Πόντου αρχικά να μεταβούν στην Ρωσία για να γλιτώσουν τις εκκαθαρίσεις από τους κεμαλιστές. Παρόλα αυτά, το δράμα των Ποντίων μόλις ξεκίνησε. 

 Ο Μουσταφά Κεμάλ και η άνοδος των Νεότουρκων 

Ήδη από το 1908 διαφαινόταν η άνοδος του τουρκικού εθνικισμού και του κινήματος των Νεότουρκων να κερδίζει όλο και περισσότερο έδαφος με κυριότερο εκπρόσωπο τον αξιωματικό του τουρκικού  στρατού τον Μουσταφά Κεμάλ (1881-1938). Ο κεμαλισμός , όπως ονομάστηκε το κίνημα που ο ίδιος δημιούργησε, διακήρυττε την γέννηση ενός νέου τουρκικού έθνους και την εγκατάλειψη της πολυεθνικής Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Αυτό θα επιτυγχάνονταν φυσικά μόνο με την εκκαθάριση των αλλόθρησκων εθνοτήτων που ζούσαν στα εδάφη της για χιλιάδες χρόνια, με άλλα λόγια, έπρεπε να εκτοπιστούν όλες οι διάφορες εθνότητες, ανάμεσα τους οι Εβραίοι, οι Αρμένιοι και οι Έλληνες. 

Ο εκτοπισμός και η εξόντωση των Ποντίων

Το δράμα του εκτοπισμού του Ελληνισμού στη περιοχή αυτή ξεκίνησε το 1914 και κορυφώθηκε το 1923 με την Μικρασιατική Καταστροφή. Μετά τη Γενοκτονία των Αρμενίων το 1915  οι Νεότουρκοι προχωρήσαν στη τελική εξόντωση των Ελλήνων του Πόντου. Ένας πληθυσμός ιδιαίτερα ακμάζον ο οποίος απαριθμούσε γύρω στα 700.000 άτομα στις αρχές του 20ου αιώνα και  περίπου 100 σχολεία , εκ των οποίων  και το περίφημο Φροντιστήριο της Τραπεζούντας, έχασε σημαντικό μέρος του πληθυσμού μέχρι το 1923 από τους Νεότουρκους είτε στις πόλεις και στα χωριά, είτε στις εξοντωτικές πορείες και στα σκληρά τάγματα εργασίας(αμελέ ταμπουρού). Στα απάνθρωπα αυτά τάγματα έχασαν τη ζωή τους περίπου 250.000 ψυχές. Η μέθοδος συστηματικής δίωξης εξυπηρετούσε το κεμαλικό όνειρο της εκκαθάρισης του ελληνικού στοιχείου από την Μικρά Ασία και τον Πόντο. Ωστόσο, η τελική πράξη της τραγωδίας διαδραματίστηκε όταν  ο ίδιος ο Κεμάλ στις 19 Μάϊου του 1919 αποβιβάσθηκε στη Σαμψούντα και οργάνωσε τη δεύτερη και πιο σκληρή φάση των διωγμών. Σύμφωνα με τα στοιχεία, εκείνοι  που δεν κατάφεραν να ξεφύγουν από τις εξαντλητικές πορείες , πέθαναν από τις κακουχίες, ανέρχονταν περίπου στις 200.000 ενώ 400.000 άτομα κατάφεραν τελικά να έρθουν  στην Μητέρα -Ελλάδα.

Η οριστική λύση και το τέλος του προσφυγικού  ζητήματος ήρθε με την υπογραφή της Συνθήκης της Λωζάνης του 1923 και την ανταλλαγή των πληθυσμών. 

Η 19 Μαϊου έχει καθιερωθεί ως Ημέρα Μνήμης για την Γενοκτονία του ποντιακού Ελληνισμού.